Nasleep Odido-lek direct voelbaar

Afgelopen week werd bekend dat bij Odido persoonsgegevens van klanten zijn buitgemaakt. Kort daarna doken er phishingmails op waarin ontvangers werd verteld dat zij recht zouden hebben op een schadevergoeding vanwege het datalek. Om die claim in te dienen, moesten zij via een link naar een ogenschijnlijk officiële website gaan en daar 50 euro “administratiekosten” betalen.

Het werd al snel duidelijk: er is een nepwebsite opgezet die sterk leek op een officiële claims- of compensatiepagina van de telecomprovider. De timing is geen toeval: cybercriminelen maken steeds vaker gebruik van actuele nieuwsgebeurtenissen om hun aanvallen geloofwaardig te maken. Een datalek vormt daarbij een ideaal aanknopingspunt. Slachtoffers zijn immers al onzeker over wat er met hun gegevens is gebeurd.

Via phishing, spoofing en social engineering laten cybercriminelen er geen gras over groeien; er wordt ingespeeld op de actualiteit als nooit te voren. Deze aanpak laat zien dat phishingcampagnes steeds vaker modulair worden opgebouwd: een nieuwsfeit fungeert als trigger, waarna een snel opgetuigde infrastructuur het financiële gewin moet opleveren. Het fijne is nu dat de criminelen nóg meer informatie dan ooit hebben en dus veel specifieker en echter kunnen lijken. Waar gaat dat heen

Het datalek als katalysator

Zeker als klant van Odido of Ben kan het je niet ontgaan zijn, deze lek. Dat feit gebruiken de criminele dus direct, ook omdat ze weten dat de kans vergroot is. Dat zit hem in meerdere redenen:

Allereerst de boosheid om het lek. Je bent boos dat je gegevens weg zijn, wil schadevergoeding, en aanvallers weten dat. Met een e-mail over een schadeclaim denk je dan eerder: 'Goed idee!' Daar komt de verwarring van het lek nog eens boven op. Veel mensen weten niet precies wat ze moeten doen, en door een bepaalde urgentie in de mails te zetten ('Vraag NU je compensatie aan') zet je mensen sneller op het verkeerde been.

Daarnaast kunnen de criminelen dus gerichter te werken gaan, met buitgemaakte informatie als namen, e-mailadressen of telefoonnummers. Gepersonaliseerde phishing ('Beste meneer Jansen') vergroot de kans op succes aanzienlijk.

Hier zien we een bredere trend binnen cybersecurity: phishing is niet langer een generieke spamactiviteit, maar een contextgedreven operatie. Aanvallers monitoren nieuws, datalekmeldingen en publieke statements van organisaties en bouwen daar vrijwel realtime campagnes omheen.

Wat zegt dit over het huidige phishing- en cybercrimelandschap?

De nasleep van het Odido-lek past in een ontwikkeling waarbij cybercriminaliteit steeds professioneler en bedrijfsmatiger wordt georganiseerd.

1. Phishing-as-a-Service

Op ondergrondse marktplaatsen worden kant-en-klare phishingkits aangeboden, inclusief templates voor bekende merken, hosting en zelfs klantenservice voor criminelen. Hierdoor kan vrijwel iedereen met beperkte technische kennis een geloofwaardige nepwebsite opzetten.

Maar let op - dit is ook een manier om phishen te bestrijden. Phishing-as-a-service, of simulated phishing. wordt ook aangeboden als een manier van ethical hacking. Een onhandige naam, maar behulpzaam als je bezig wil met het klaarmaken voor aanvallen.

2. Lage bedragen, hoge volumes

De gevraagde 50 euro is strategisch gekozen. Het bedrag is laag genoeg om twijfel te minimaliseren ('het is maar 50 euro'), maar bij duizenden slachtoffers levert het een substantieel rendement op.

3. Snelle iteratie

Zodra een nepwebsite wordt offline gehaald, staat er vaak binnen enkele uren een nieuwe variant klaar. Dit dwingt organisaties en hostingproviders tot continue monitoring.

4. Vervagende grens tussen nieuws en aanvalsvector

Elke grote gebeurtenis, van een datalek tot een energiecrisis of overheidsmaatregel, kan binnen uren worden omgezet in een phishingcampagne. Nepnieuws duikt overal op, en wordt steeds gerichter geplant. Dat vereist van IT-afdelingen een proactieve communicatiestrategie zodra incidenten openbaar worden.

Hoe voorkom je dat medewerkers of klanten slachtoffer worden?

Voor IT-professionals en securityteams is de belangrijkste les dat incidentrespons niet stopt bij het dichten van het lek. Juist daarna begint het risico op secundaire aanvallen.

1. Proactieve communicatie

Communiceer direct en duidelijk:
 

• Hoe een officiële schadeprocedure eruitziet
• Dat er nooit administratiekosten worden gevraagd voor een claim
• Welke kanalen wél legitiem zijn

Door zelf het narratief te bepalen, verklein je de speelruimte voor phishing.

2. Technische maatregelen

Neem direct technische maatregelen. Een paar op een rij:
 

• DMARC, DKIM en SPF correct configureren om e-mailspoofing te beperken
• Actieve monitoring op lookalike-domeinen
• Threat intelligence inzetten om nieuwe phishingdomeinen snel te detecteren
• Webfiltering en DNS-filtering binnen bedrijfsnetwerken

Deze maatregelen voorkomen niet alle aanvallen, maar verhogen de detectiekans aanzienlijk.

3. Security awareness met context

Algemene phishingtraining is niet meer voldoende. Awareness moet inspelen op actuele gebeurtenissen. Na een publiek datalek is het cruciaal om medewerkers expliciet te waarschuwen voor nepclaims of valse compensatiemails. Een paar vuistregels:
 

• Betaal nooit om een schadeclaim in te dienen
• Controleer het domein zorgvuldig (let op subtiele afwijkingen)
• Klik niet direct op links in e-mails over financiële compensatie
• Ga zelfstandig naar de officiële website via een zelf ingetypte URL
• Meld verdachte berichten bij de IT-afdeling of via het officiële meldpunt

Een directe nasleep van het Odido-lek

De nepclaims rond en naslaap van het Odido-lek onderstrepen een bredere realiteit: cyberincidenten hebben een directe nasleep. Zodra een datalek publiek wordt, verschuift het dreigingsmodel. Aanvallers nemen niet even de tijd om alles goed op een rijtje te zetten en een 'strategie' te ontwikkelen, maar vuren gelijk.

Voor organisaties betekent dit dat incidentrespons moet van tevoren al opgesteld worden. Er moet direct geanticipeerd worden op copycat-campagnes en gemonitord worden op merkmisbruik en domeinregistraties.

Het Odido-incident laat zien hoe snel cybercriminelen inspelen op maatschappelijke onrust en nieuwsfeiten. In een landschap waar phishingcampagnes binnen uren worden uitgerold, is snelheid – in communicatie, detectie en voorlichting – minstens zo belangrijk als technische mitigatie.

De echte schade van een datalek zit daardoor niet alleen in de gestolen data, maar in de ketenreactie die erop volgt. Nu alle ogen gericht zijn op het voorkomen van eenzelfde lek, is de nasleep van het Odido-lek al lang bezig. Juist dat vraagt om een volwassen, geïntegreerde cybersecurity-aanpak.