Zo benut je de positieve effecten van schermtijd

Met moderne smartphones is een hoge schermtijd niet per definitie verrassend. Deze toestellen fungeren immers als alles-in-één werkstations: communicatiemiddel, camera, navigatiesysteem, agenda, creatieve tool en entertainmentplatform. De nuance die steeds vaker wordt gemaakt, is dat schermtijd niet uitsluitend negatieve effecten heeft. Integendeel: mits bewust ingezet, kan digitale schermtijd juist aantoonbare voordelen opleveren.

Een maand per jaar op het scherm

Uit diverse onderzoeken blijkt dat we gemiddeld twee tot drie uur per dag actief zijn op onze smartphone. Combineer dat met het feit dat we ons toestel zo’n zeventig keer per dag ontgrendelen, en het totaal loopt op tot ongeveer een volledige maand per jaar aan schermgebruik. Lange tijd lag de focus vooral op de risico’s: verminderde concentratie, slaapproblemen en digitale afhankelijkheid.

Toch groeit het inzicht dat deze cijfers ook anders geïnterpreteerd kunnen worden. Niet de hoeveelheid schermtijd op zich is doorslaggevend, maar de aard ervan. Passief scrollen en eindeloos consumeren heeft een ander effect dan doelgericht gebruik voor werk, leren of creatie. Die verschuiving in perspectief is cruciaal om schermtijd in een realistischer en evenwichtiger kader te plaatsen.

Digitale creativiteit als vaardigheid

Met name bij kinderen en jongeren blijkt schermgebruik en -omgang inmiddels al een belangrijke rol te spelen in creatieve ontwikkeling. En dan niet per se een positieve - kinderen kunnen juist meer moeite hebben zelf creatief te zijn door schermen.

Maar daar is nog niet alles mee gezegd. Digitale tools voor tekenen, muziekproductie, fotografie en storytelling stimuleren vaardigheden die ook buiten het scherm waardevol zijn. Denk aan probleemoplossend denken, visuele communicatie en narratief inzicht.

Een interactieve game, ontwerp-app of digitale puzzel kan inhoudelijk net zo uitdagend zijn als traditionele leermiddelen. De sleutel zit in begeleiding en context. Wanneer ouders of begeleiders actief betrokken zijn en het gebruik bespreken, wordt schermtijd een gedeelde ervaring in plaats van een geïsoleerde bezigheid. Dat versterkt niet alleen begrip, maar ook reflectie op wat er digitaal wordt gecreëerd of geleerd.

Hyper attention en deep attention

Een veelgehoorde zorg is dat schermen onze concentratie ondermijnen. Wetenschappers maken hierbij echter een belangrijk onderscheid tussen hyper attention en deep attention. Waar deep attention draait om langdurige focus - bijvoorbeeld bij lezen of analyseren - vraagt hyper attention juist om snelle schakels en korte, gerichte aandacht.

Veel digitale toepassingen trainen precies die laatste vorm. Denk aan real-time games, interactieve interfaces of het snel filteren van informatie. In een wereld waarin informatie-overload de norm is, wordt het vermogen om snel te reageren en prioriteiten te stellen steeds relevanter. Schermgebruik kan deze vaardigheid juist aanscherpen, in plaats van afzwakken.

Probleemoplossend vermogen en overdraagbaarheid

Ook op cognitief vlak laat onderzoek zien dat digitaal leren niet onderdoet voor fysieke alternatieven. Kinderen die bijvoorbeeld online puzzels oplossen of schaakstrategieën oefenen, blijken deze kennis effectief toe te passen in offline situaties. Digitale vaardigheden blijken daarmee verrassend goed overdraagbaar.

Het voordeel van digitale middelen is bovendien hun toegankelijkheid. Ze zijn altijd beschikbaar, schaalbaar en flexibel inzetbaar, zonder dat er fysieke materialen nodig zijn. Dat maakt schermen niet alleen praktisch, maar ook efficiënt binnen leer- en ontwikkelprocessen.

Balans blijft essentieel

Er zijn dus zeker positieve effecten bij schermtijd, maar dat betekent niet dat grenzen overbodig zijn. Afwisseling met fysieke beweging, sociale interactie en rustmomenten blijft essentieel. Opvallend is dat onderzoekers steeds vaker wijzen op de voorbeeldfunctie van volwassenen. Het digitale gedrag van ouders en opvoeders blijkt sterk samen te hangen met dat van kinderen.

Bewust schermgebruik begint dus niet bij restricties, maar bij consistent gedrag en duidelijke afspraken. Door schermtijd actief te integreren in het dagelijks ritme - in plaats van het te verbannen of te negeren - ontstaat er ruimte voor gezonde digitale gewoontes.

De positieve effecten van schermtijd

Schermtijd is geen vaststaand probleem, maar een instrument dat context en richting nodig heeft. Bij bewust gebruik en in balans met andere activiteiten kunnen digitale schermen bijdragen aan creativiteit, concentratie en cognitieve ontwikkeling. Niet alleen bij kinderen, maar net zo goed bij volwassenen die dagelijks afhankelijk zijn van technologie.

De uitdaging zit niet in minder schermtijd, maar in beter gebruik. Wie schermen inzet als middel voor ontwikkeling, communicatie en creatie, benut de positieve effecten van schermtijd en haalt het maximale uit een onmisbaar onderdeel van het moderne leven.