Hoe afhankelijk zijn we écht van Amerikaanse tech?

Laten we er kort over zijn: we zijn flink afhankelijk van Amerikaanse tech. Recent waarschuwde de NOS dat Nederland 'in de houdgreep' zit van Amerikaanse techbedrijven. Dat is een probleem, daar zijn de meeste experts het nu wel over eens. De vraag is alleen nog: hoe groot is het risico werkelijk? 

Nederlandse IT afhankelijk van Amerikaanse tech

Microsoft, Google, Amazon en Apple vormen de ruggengraat van veel Nederlandse IT-omgevingen. Microsoft 365 is de standaard werkplek binnen overheden en bedrijven, Amazon Web Services (AWS) en Microsoft Azure domineren de cloudmarkt, en Google levert zowel infrastructuur als data- en AI-diensten.

Uit recente analyses blijkt dat een groot deel van de Nederlandse overheid en vitale sectoren gebruikmaakt van minstens één Amerikaanse clouddienst. Dat geldt niet alleen voor ondersteunende systemen, maar ook voor kernprocessen zoals communicatie, documentopslag en identity-management. In de praktijk betekent dit dat cruciale digitale processen draaien op infrastructuur die juridisch en technisch buiten Europa valt.

Die afhankelijkheid is in de loop der jaren gegroeid vanuit efficiency-overwegingen: Amerikaanse hyperscalers zijn schaalbaar, relatief goedkoop en technologisch vooruitstrevend. Maar die voordelen hebben een keerzijde.

Juridische en strategische risico’s

Een belangrijk pijnpunt is de Amerikaanse CLOUD Act. Deze wet verplicht Amerikaanse bedrijven om data te overhandigen aan Amerikaanse autoriteiten, ook als die data fysiek in Europa is opgeslagen. Dat botst met Europese privacywetgeving zoals de AVG en zet vraagtekens bij daadwerkelijke datasoevereiniteit.

Daarnaast is er een geopolitiek risico. Technologie is steeds meer een strategisch machtsmiddel. Denk aan exportrestricties op chips, AI-modellen of cloudtechnologie. Als politieke verhoudingen veranderen, kan afhankelijkheid van buitenlandse technologie plots een operationeel probleem worden.

Voor organisaties in vitale sectoren – overheid, zorg, energie, telecom – is dat geen theoretisch scenario. Uitval, beperking van toegang of beleidswijzigingen bij een buitenlandse leverancier kunnen directe maatschappelijke impact hebben.

Europa probeert bij te benen

De Europese Unie is zich bewust van het probleem en heeft de afgelopen jaren stevige wetgeving ingevoerd. De Digital Markets Act (DMA) en Digital Services Act (DSA) moeten de macht van Big Tech beperken en eerlijke concurrentie afdwingen. Daarnaast werkt de EU aan een eigen AI-regelgevend kader en investeert zij in initiatieven rond digitale soevereiniteit.

Toch verandert dit de praktijk maar langzaam. Europese cloud- en softwarealternatieven bestaan, maar missen vaak de schaal, integratie en volwassenheid van Amerikaanse oplossingen. Bovendien zitten veel organisaties vast in bestaande contracten en complexe IT-landschappen die niet eenvoudig te migreren zijn.

Ook op nationaal niveau blijft beleid voorzichtig. Er is brede politieke erkenning dat de afhankelijkheid te groot is, maar harde verplichtingen of duidelijke migratiestrategieën ontbreken vaak.

Kortetermijndoelen voor de IT

Volledige technologische onafhankelijkheid is dus nog geen realistisch kortetermijndoel. Maar dat betekent niet dat er niets mogelijk is. Integendeel: er zijn concrete stappen die organisaties en overheden nu al kunnen zetten.

1. Kritische systemen anders beoordelen

Niet elke workload hoeft per se van Amerikaanse infrastructuur af, maar kernsystemen verdienen een andere afweging. Identiteitsbeheer, data-opslag met hoge vertrouwelijkheid en essentiële communicatie vragen om strengere eisen rond locatie, eigenaarschap en juridische controle.

2. Multi-cloud en vendor-lock-in verminderen

Veel organisaties zitten vast aan één dominante leverancier. Door bewust te kiezen voor multi-cloud-strategieën en open standaarden wordt de afhankelijkheid kleiner. Dat vraagt om architectuurkeuzes, maar vergroot de onderhandelingspositie en flexibiliteit.

3. Europese alternatieven serieus meenemen

Europese cloud- en softwareleveranciers groeien de laatste tijd als bamboe. Voor specifieke toepassingen – storage, private cloud, identity, samenwerking – zijn volwassen alternatieven beschikbaar. Die worden nog te vaak bij voorbaat uitgesloten.

4. Strengere eisen in aanbestedingen

Overheden en grote organisaties kunnen via aanbestedingen sturen. Door eisen te stellen aan datalocatie, exit-strategieën en transparantie dwingen zij leveranciers tot betere voorwaarden of creëren ruimte voor Europese partijen.

5. Kennis en regie terughalen

Een onderschat probleem is kennisverlies. Door vergaande uitbesteding weten organisaties vaak niet meer precies hoe hun eigen IT-keten werkt. Investeren in interne expertise is cruciaal om afhankelijkheid te herkennen én te beheersen.

Geen anti-Amerika, wel realisme

De discussie over Amerikaanse tech is geen pleidooi voor digitale autarkie of anti-Amerikanisme. Amerikaanse bedrijven hebben enorme innovaties gebracht en blijven technologisch toonaangevend. Samenwerking blijft noodzakelijk, ook in deze onzekere tijden.

Maar samenwerking zonder strategisch tegenwicht leidt tot afhankelijkheid. En afhankelijkheid is, zeker in een geopolitiek instabiele wereld, een risico dat steeds moeilijker te verantwoorden is.

De conclusie is helder: Nederland – en Europa – zal niet morgen loskomen van Amerikaanse technologie. Maar wie nu geen stappen zet, zit over vijf jaar nog dieper vast. Digitale autonomie begint niet met grote visies, maar met nuchtere keuzes in architectuur, beleid en inkoop. Dat is geen ideologie, maar gewoon goed IT-beheer.