De geschiedenis van het World Wide Web: Web3

Web1 draaide om informatieverzameling, Web2 om grote platformen om die informatie te verspreiden, maar Web3... Web3 sloeg weer een andere weg in. De derde draai in de geschiedenis van het World Wide Web was rond 2013 compleet, met de eerste vermeldingen in 2014. Gavin Wood lijkt de uitvinder; hij gebruikte de term om een gedecentraliseerd internet te beschrijven.

Wat gebeurde er in deze omslag, en welke factoren speelde er een rol in? Daarvoor gaan we eerste terug naar 2008 en een

Tussenpersonen onnodig: de start van Bitcoin

Ah, 2008: de iPhone heeft de markt overgenomen, Joran van de Sloot wordt ontmaskerd en de huizenprijzen... laten we het daar maar niet over hebben. In hetzelfde jaar publiceert ene Satoshi Nakanamoto een whitepaper over een onderwerp waar we later nog meer over gaan horen. Het document, met de titel Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System, beschrijft een systeem waarmee digitale transacties mogelijk zijn zonder centrale autoriteit, door gebruik te maken van een gedistribueerde ledger en cryptografisch bewijs.

Op 3 januari 2009, een paar maanden na de publicatie, wordt de 'Genesis Block' gemined - het startpunt van de Bitcoin-blockchain.

Allemaal leuk en aardig denk je nu misschien, maar de echte innovatie zit hem niet in het ontstaan van de digitale valuta, maar in het oplossen van een fundamenteel probleem: het double-spending problem zonder centrale partij. Voor het eerst kon goed vertrouwen worden vervangen door wiskunde en consensusmechanismen.

Van valuta naar programmeerbare infrastructuur

Bitcoin was primair ontworpen als digitaal geld. Maar al snel werd duidelijk dat de onderliggende technologie, de blockchain, breder toepasbaar was.

In juli 2015 werd Ethereum gelanceerd. Ethereum introduceerde een cruciaal concept, gebaseerd op een idee van Nick Szabo: smart contracts. Dit zijn stukjes programmeerbare logica die op de blockchain draaien en automatisch worden uitgevoerd wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan.

Waar Bitcoin vooral transacties vastlegt, biedt Ethereum een algemeen programmeerbaar platform. Dat veranderde het speelveld fundamenteel. Ontwikkelaars konden nu:
 

• Gedecentraliseerde applicaties (dApps) bouwen
• Tokens creëren
• Financiële protocollen ontwikkelen
• Governance-mechanismen codificeren

Web3 werd daarmee meer dan een betalingslaag; het werd een alternatieve applicatie-infrastructuur.

De kern van Web3: eigendom en controle

Web3 onderscheidt zich in de geschiedenis van het World Wide Web van Web2 door drie fundamentele principes:

1. Decentralisatie

Data en logica worden niet beheerd door één centrale partij, maar verspreid over nodes in een netwerk.

2. Cryptografische identiteit

In plaats van accounts beheerd door platforms, gebruiken gebruikers cryptografische sleutels om toegang te krijgen tot assets en applicaties.

3. Token-economie

Waarde-uitwisseling en eigendom worden vastgelegd via tokens, ofwel programmeerbare digitale activa.

In Web2 bezit het platform de data. In Web3 bezit de gebruiker (in theorie) zijn wallet en digitale assets. Dat is, in het kort, het verschil. In het langer?

Architectonische verschillen met Web2

In Web2:
 

• Draait applicatielogica op centrale servers
• Worden databases beheerd door één organisatie
• Verloopt authenticatie via platformaccounts
• Kunnen updates eenzijdig worden uitgerold

In Web3:
 

• Wordt state vastgelegd op een gedistribueerde ledger
• Zijn smart contracts publiek inzichtelijk
• Verloopt interactie via wallets en private keys
• Is code (in principe) onveranderlijk na deployment

Dat betekent dat deploymentstrategieën, security-audits en monitoring radicaal anders zijn. 

2016: de reality check van The DAO

De idealen van Web3 werden al vroeg getest.

In 2016 werd The DAO gelanceerd: een gedecentraliseerd investeringsfonds op Ethereum. Binnen korte tijd werd er voor ongeveer 150 miljoen dollar aan ether opgehaald. Kort daarna werd een kwetsbaarheid in de smart contract-code uitgebuit, waarbij ongeveer 50 miljoen dollar werd weggesluisd.

De gebeurtenis leidde tot een fundamenteel debat: moet code onaantastbaar zijn, of mag er worden ingegrepen? Uiteindelijk werd de Ethereum-blockchain via een hard fork aangepast, wat resulteerde in twee netwerken: Ethereum (ETH) en Ethereum Classic (ETC).

Voor IT-professionals was dit een belangrijk moment. Het toonde aan dat:
 

• Smart contracts niet immuun zijn voor bugs
• Governance in gedecentraliseerde systemen complex is
• Onveranderlijkheid zowel kracht als risico is

Web3 was geen utopie — het was software, met alle bijbehorende kwetsbaarheden.

2017–2021: DeFi, NFT’s en exponentiële groei

Tussen 2017 en 2021 groeide Web3 explosief. DeFi (Decentralized Finance)-protocollen maakten het mogelijk om leningen, derivaten en handelsplatforms te bouwen zonder traditionele banken. Daarnaast introduceerden NFT’s (Non-Fungible Tokens) digitale schaarste voor kunst, muziek en andere assets.

Volgens diverse marktanalyses bereikte de totale waarde die in DeFi-protocollen was vastgezet (Total Value Locked) in 2021 honderden miljarden dollars. Hoewel deze cijfers sterk fluctueerden, werd nu écht duidelijk dat Web2 voorbij was.

Schaalbaarheid en energie: structurele uitdagingen

Web3 kent ook duidelijke beperkingen. Zo hebben blockchains inherent schaalbaarheidsproblemen. Elke node moet transacties valideren en repliceren, wat throughput beperkt.

Daarnaast was energieverbruik lange tijd een punt van kritiek, vooral bij proof-of-work-systemen zoals Bitcoin. Ethereum schakelde in september 2022 over naar proof-of-stake (de zogeheten 'Merge'), waarmee het energieverbruik - volgens henzelf - drastisch werd verminderd.

Toch blijven trade-offs bestaan tussen decentralisatie, veiligheid en schaalbaarheid. Dit staat ook wel bekend als het 'blockchain trilemma'.

Ideologie versus realiteit

Web3 wordt vaak gepresenteerd als bevrijding van platformmacht. Maar in de praktijk zien we ook:
 

• Concentratie van tokens bij vroege investeerders
• Centralisatie van infrastructuur (bijvoorbeeld via grote cloudproviders die nodes hosten)
• Complexiteit voor eindgebruikers

En bedrijven als Meta zijn natuurlijk alleen maar verder gegroeid. De vraag is dan ook of Web3 daadwerkelijk decentraliseert, of slechts nieuwe machtsstructuren creëert. Wat onmiskenbaar is: Web3 heeft het debat over digitale eigendom en governance heropend.

Web3 als parallelle laag

Oké, nog even over Meta. Het is belangrijk om te benadrukken: Web3 vervangt Web2 niet. Het opereert ernaast.

Veel Web3-applicaties gebruiken nog steeds traditionele webinterfaces, cloudhosting en API’s. De blockchain fungeert vaak als settlement- of eigendomslaag, terwijl de gebruikerservaring grotendeels Web2 blijft.

Web3 is dus geen compleet nieuw internet, maar een aanvullende architectuur voor specifieke use cases:
 

• Financiële transacties
• Digitale eigendomsregistratie
• Decentrale governance
• On-chain identiteitsmodellen

De geschiedenis van het World Wide Web: het laatste hoofdstuk?

Web3 is een poging om de machtsstructuur van het internet te herdefiniëren. Waar Web2 draaide om gecentraliseerde platformen en datamonetisatie, stelt Web3 cryptografie en decentralisatie centraal.

Het begon met Bitcoin als trustless betaalnetwerk. Het werd programmeerbaar met Ethereum. Het groeide via DeFi en NFT’s. En het worstelt nog steeds met schaalbaarheid, security en governance.

Of Web3 het dominante model wordt, is onzeker. Wat vaststaat, is dat het een fundamentele discussie heeft geopend over eigendom, controle en vertrouwen op internet. Ondertussen staat het volgende tijdperk alweer om de hoek.

In het volgende en laatste deel van deze serie kijken we naar Web4; een minder scherp gedefinieerde, maar intrigerende fase waarin AI (agents) en contextbewuste systemen het web mogelijk opnieuw vormgeven. Op naar de toekomst.