Europese alternatieven van Amerikaanse tech

Dat laatste is ergens logisch, want de Amerikaanse techgiganten zijn efficiënt, staan bovenaan de food chain en iedereen is er inmiddels bekend mee. Maar je raadt het al: het brengt ook juridische en geopolitieke risico’s met zich mee. Kijk bijvoorbeeld naar het vraagstuk rond DigiD. De vraag is daarom steeds vaker: welke Europese alternatieven bestaan er eigenlijk, en hoe realistisch zijn die? Hieronder kijken we naar verschillende sectoren en zetten we de Europese providers op een rijtje

1. Cloudinfrastructuur

Op het gebied van cloudinfrastructuur domineren drie Amerikaanse partijen: Amazon Web Services, Microsoft Azure en Google Cloud. Samen hebben zij naar schatting meer dan 70 procent van de Europese cloudmarkt in handen. Ze bieden ongeëvenaarde schaal, wereldwijde dekking en een volwassen ecosysteem van AI-, data- en securitydiensten.

Daartegenover staan Europese cloudproviders zoals het Franse OVHcloud, Scaleway en het Duitse Hetzner. Deze aanbieders leveren infrastructuurdiensten zoals compute, storage en netwerkfunctionaliteit, maar doen dat vanuit Europese datacenters en onder Europees recht. OVHcloud profileert zich expliciet als Europees alternatief voor hyperscalers, met focus op datasoevereiniteit en GDPR-compliance. Hetzner wordt veel gebruikt voor hosting en infrastructure-as-a-service, vooral vanwege de prijs-prestatieverhouding en transparantie.

Het verschil zit niet alleen in schaal, maar ook in juridische context. Waar AWS - al komt deze wel met aanpassingen - Azure en Google onder de Amerikaanse CLOUD Act vallen, opereren Europese providers uitsluitend onder EU-wetgeving. Dat maakt ze aantrekkelijk voor organisaties die gevoelige data verwerken, al moeten zij soms concessies doen op het gebied van geavanceerde managed services of AI-integraties. Dit spanningsveld wordt ook benoemd door ABN AMRO, dat stelt dat de cloudmacht voorlopig buiten Europa ligt, maar dat Europese alternatieven strategisch relevanter worden.

2. Kantoorsoftware en samenwerking

In kantooromgevingen is Microsoft 365 de facto standaard. Outlook, Teams, Word en SharePoint zijn diep verankerd in bedrijfsprocessen. Google Workspace is het belangrijkste Amerikaanse alternatief, vooral populair in het onderwijs en bij startups.

Europese tegenhangers bestaan, maar zijn minder dominant. Nextcloud, ontwikkeld in Duitsland, biedt een open-source samenwerkingsplatform voor opslag, documenten, agenda’s en chat. In combinatie met OnlyOffice of Collabora Online kan het een volwaardige werkplek vormen. Verschillende Europese overheden experimenteren hier al mee, juist vanwege de controle over data en infrastructuur. De NOS meldde eerder dat steeds meer organisaties deze overstap overwegen, al is volledige vervanging van Microsoft 365 complex.

Voor e-mail en agenda’s zijn er Europese aanbieders zoals Mailbox.org en Tuta (voorheen Tutanota), beide uit Duitsland. Zij positioneren zich expliciet als privacy-vriendelijke alternatieven voor Gmail en Outlook, met versleuteling en dataverwerking binnen Europa. De functionaliteit is toereikend voor veel zakelijke toepassingen, maar mist soms de diepe integratie met andere tools die Microsoft en Google bieden.

3. Cloudopslag

Dropbox, OneDrive en Google Drive zijn wijdverbreid voor opslag en bestandsdeling. Europese alternatieven zijn onder meer Nextcloud en Proton Drive. Proton, gevestigd in Zwitserland, richt zich sterk op privacy en versleuteling en wordt vaak genoemd als alternatief voor Amerikaanse opslagdiensten in privacygevoelige omgevingen.

Nextcloud, die we al eerder noemden, onderscheidt zich doordat het zowel gehost als on-premises kan draaien. Organisaties kunnen het laten hosten door een Europese partij of volledig zelf beheren. Dat maakt het aantrekkelijk voor instellingen die maximale controle willen, maar het vraagt ook meer technische kennis dan het gebruik van een Amerikaanse SaaS-dienst.

4. Zoeken en browsen

Google Search en Chrome zijn dominant in respectievelijk zoeken en browsen. Europese alternatieven bestaan, maar zijn niche. Qwant uit Frankrijk en Ecosia uit Duitsland profileren zich als privacy-vriendelijke zoekmachines die geen gebruikersprofielen opbouwen. Voor browsers geldt dat Firefox en Vivaldi, hoewel niet volledig Europees in juridische zin, vaak worden genoemd als privacy-bewustere alternatieven voor Chrome.

Dan zijn er nog de AI-zoekmachines. Europese alternatieven zijn hier nog schaars, maar wel in opkomst. Mistral AI (Frankrijk) ontwikkelt grote taalmodellen die steeds vaker worden ingezet als basis voor Europese AI-toepassingen, waaronder zoek- en kennisinterfaces. Ook Aleph Alpha (Duitsland) richt zich expliciet op soevereine AI-modellen voor overheden en bedrijven, waarbij transparantie en controle centraal staan. Deze modellen worden niet primair als consumentenzoekmachine aangeboden, maar vormen wel het fundament voor Europese AI-zoekoplossingen binnen organisaties.

Europese alternatieven op Amerikaanse tech: hoe realistisch?

Het is belangrijk om realistisch te blijven. Europese alternatieven bestaan voor vrijwel elke grote Amerikaanse techdienst, maar ze zijn zelden één-op-één vervangbaar. Amerikaanse platforms winnen op schaal, integratie en ecosysteem. Europese aanbieders winnen op juridische helderheid, datasoevereiniteit en transparantie.

De grootste winst zit daarom niet in een radicale ‘alles eruit’-strategie, maar in bewuste keuzes. Kritieke data en kernsystemen kunnen onder Europese jurisdictie worden gebracht, terwijl minder gevoelige workloads prima op Amerikaanse platforms kunnen blijven draaien. Multi-cloud-strategieën en open standaarden spelen hierin een sleutelrol.

De afhankelijkheid van Amerikaanse tech is reëel en diepgeworteld, zoals ook de NOS en het Rathenau Instituut benadrukken. Tegelijkertijd is Europa technologisch minder leeg dan vaak wordt gedacht. Voor cloud, e-mail, opslag en samenwerking bestaan volwassen Europese alternatieven die vandaag al inzetbaar zijn — mits organisaties bereid zijn om anders te ontwerpen en soms comfort in te leveren.

Digitale soevereiniteit begint niet met ideologie, maar met architectuurkeuzes. En die keuzes worden steeds urgenter.